Năm vừa qua, những lý lẽ biện hộ cho chính sách thuế quan của chính quyền Trump biến động không ngừng, hệt như bản thân các mức thuế. Tổng thống Donald Trump cùng các cộng sự khi thì coi thuế cửa khẩu là công cụ đàm phán tạm thời, khi lại xem đó là vũ khí nhắm vào Trung Quốc, hay xa hơn là kế hoạch tái thiết lập trật tự thương mại và tài chính toàn cầu. Nhưng dù lập luận có thay đổi thế nào, một luận điểm cốt lõi vẫn luôn như vậy: thuế quan sẽ kích thích sự hồi sinh của ngành sản xuất Mỹ. Khi công bố đợt áp thuế quy mô toàn cầu đầu tiên, ông Trump từng nói rằng: “Việc làm và nhà máy sẽ rầm rộ quay trở lại đất nước này”.

Thực tế, công nghiệp Mỹ đã suy giảm trong thời gian dài. Sản lượng nhìn chung gần như đi ngang suốt khoảng 20 năm, ngay cả khi mảng dịch vụ bùng nổ mạnh mẽ, một thực trạng đã trở thành nguồn cảm hứng cho những bộ phim đoạt giải Oscar lẫn các tác phẩm văn chương mang tính thời đại, đồng thời khơi dậy sự phẫn nộ trong mọi tầng lớp chính trị. Theo các khảo sát chỉ số nhà quản trị mua hàng, tính đến thời điểm ông Trump nhậm chức vào tháng Một, ngành sản xuất Mỹ đã rơi vào tình trạng suy thoái kéo dài hai năm. Tổng thống cam kết sẽ thay đổi điều này. Logic của ông rất đơn giản: “Nếu muốn thuế suất bằng không, hãy sản xuất ngay tại nước Mỹ”.

Tuy nhiên, sau gần một năm, “thời kỳ phục hưng” kiểu Trump vẫn bặt vô âm tín. Đà sụt giảm sản xuất hiện đã bước sang năm thứ ba, và các nhà máy vẫn tiếp tục cắt giảm lao động. Tỉ lệ việc làm đã giảm 0,6% trong năm tính đến tháng 11. Không dừng lại ở việc thất bại trong việc vực dậy ngành sản xuất, những bằng chứng thực tế cho thấy các chính sách của ông Trump dường như đang trực tiếp gây hại cho chính ngành này.

Tỉ lệ việc làm đã giảm 0,6% trong năm tính đến tháng 11.

Một phần nguyên nhân nằm ở lãi suất cao. Sản xuất Mỹ rơi vào suy thoái từ đầu năm 2023, ngay sau khi Cục Dự trữ Liên bang (FED) tăng lãi suất mạnh tay để kiềm chế lạm phát. Với đặc thù sử dụng các thiết bị đắt đỏ và thường dựa trên vốn vay, ngành sản xuất đặc biệt nhạy cảm trước những thay đổi này. Ông Trump mong muốn một chính sách tiền tệ nới lỏng hơn, song mức lãi suất cao hiện nay chủ yếu phản ánh đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và chi tiêu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (A.I) vốn ít chịu tác động bởi lãi suất. Dù vậy, các chính sách của ông cũng chẳng giúp ích gì. Thâm hụt ngân sách cao cùng những lời đe dọa nhắm vào tính độc lập của FED đã khiến trái phiếu Mỹ trở nên kém hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư, từ đó đẩy chi phí vay vốn lên cao.

Hơn nữa, các mức thuế quan của ông đã gieo rắc sự bất định vào nền kinh tế. Đối với một lĩnh vực sản xuất vốn xuất khẩu gần 1/4 sản lượng ra nước ngoài, đây là một trở ngại đáng kể. Rất nhiều nguyên liệu đầu vào cũng phải nhập khẩu, từ hóa chất công nghiệp cho chất kết dính, sơn phủ, nhựa ô tô cho đến các thành phần dược tính để bào chế thuốc. Thật vậy, các khảo sát cho thấy đơn hàng xuất khẩu và khối lượng nhập khẩu của ngành sản xuất đã sụt giảm rõ rệt kể từ khi ông Trump công bố các mức thuế cao, mức suy yếu vượt quá xu hướng chung của toàn ngành. Giới chủ nhà máy cho biết họ gặp rất nhiều khó khăn trong việc lập kế hoạch dài hạn.

Một góc nhìn khác để thấy rõ những tổn thất này là quan sát lĩnh vực sản xuất duy nhất đang tăng trưởng vượt bậc, đó là thiết bị máy tính, đặc biệt là chất bán dẫn. Nhu cầu về chip đã tăng vọt nhờ sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, theo ông Joseph Politano từ bản tin Apricitas Economics, các linh kiện máy tính cũng chính là nhóm được miễn trừ khỏi các mức thuế của ông Trump. Chất bán dẫn đã được tách ra khỏi chính sách thuế đối ứng mà ông Trump áp đặt lên một số quốc gia cụ thể. Gần đây, tổng thống cũng nới lỏng cơ chế kiểm soát xuất khẩu vốn được thiết kế để ngăn Trung Quốc tiếp cận các dòng chip dùng để huấn luyện những mô hình A.I phức tạp nhất. Bước ngoặt hiếm hoi theo hướng tự do thương mại này dường như đã tiếp sức cho ngành.

Một góc nhìn khác để thấy rõ những tổn thất này là quan sát lĩnh vực sản xuất duy nhất đang tăng trưởng vượt bậc, đó là thiết bị máy tính, đặc biệt là chất bán dẫn.

Các nhà sản xuất có thể kỳ vọng vào một sự khởi sắc trong năm tới. Nhưng có lẽ họ sẽ phải thất vọng. Các thị trường dự đoán cho rằng Tòa án Tối cao sẽ sớm đưa ra phán quyết chống lại một phần các mức thuế của ông Trump, điều này có thể châm ngòi cho một cuộc xáo trộn thuế quan hỗn loạn khác. Hồi cuối năm, Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), một thỏa thuận thương mại tự do, cũng được xem xét lại. Hiệp định này vốn là lá chắn bảo vệ nhiều nhà sản xuất dựa vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới khỏi những tác động tồi tệ nhất của thuế quan. Ông Trump khó lòng phá bỏ thỏa thuận này, nhưng quá trình tái đàm phán có thể sẽ rất rắc rối. Vì vậy, chẳng có gì lạ khi giới chủ nhà máy thầm ước rằng chính quyền bớt nhiệt tình hơn trong việc giúp đỡ họ.

Nguồn: Nhipcaudautu